Nederland, 2026 – Wie een woning wil bouwen of een grote verbouwing plant, doet er goed aan niet alleen naar de bouwkosten te kijken. Ook de kosten voor een bouwvergunning kunnen namelijk enorm verschillen per gemeente.
Uit een nieuwe steekproef van Vereniging Eigen Huis (VEH) blijkt dat inwoners voor exact dezelfde vergunningsaanvraag soms tienduizenden euro’s meer betalen dan elders in Nederland. De belangenorganisatie pleit daarom voor een landelijke rekenmethode en meer transparantie over de manier waarop gemeenten hun tarieven vaststellen.
Volgens de jaarlijkse steekproef van Vereniging Eigen Huis zijn de prijsverschillen nauwelijks uit te leggen. Zo kost een vergunning voor een nieuwbouwwoning met bouwkosten van €300.000 in de gemeente Wormerland ongeveer €21.000, terwijl een vergelijkbare aanvraag in Oegstgeest slechts €122 kost.
Ook wanneer een woning buiten het geldende omgevingsplan wordt gebouwd, lopen de verschillen sterk op. In Ede kan een vergunning oplopen tot ongeveer €45.000, terwijl voor een vergelijkbaar project in Amsterdam iets meer dan €1.000 wordt gerekend.
Niet alleen nieuwbouwers krijgen met uiteenlopende tarieven te maken. Ook particulieren die een vergunning nodig hebben voor een verbouwing zien grote verschillen.
Voor een verbouwing met bouwkosten van €80.000 betaalt een inwoner van Breda ongeveer €938 aan leges. In Zeist loopt dat bedrag op tot €6.525. Daarmee kan dezelfde verbouwing, afhankelijk van de woonplaats, duizenden euro’s duurder uitvallen voordat de eerste steen is gelegd.
Sinds de invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen in 2024 werd verwacht dat de kosten voor vergunningen overzichtelijker zouden worden. Volgens Vereniging Eigen Huis is daarvan echter weinig terechtgekomen.
Gemeenten mogen volgens de wet geen winst maken op leges, maar de manier waarop tarieven worden berekend verschilt nog altijd sterk. Bovendien maken veel gemeenten onvoldoende inzichtelijk welke kosten precies in de vergunning zijn verwerkt. Daardoor is voor inwoners lastig te controleren waarom een vergunning in de ene gemeente veel duurder is dan in de andere.
Daar komt nog bij dat opdrachtgevers sinds de invoering van de Wet kwaliteitsborging in veel gevallen ook een private kwaliteitsborger moeten inschakelen. Die controleert of een bouwwerk aan de bouwtechnische eisen voldoet. De kosten hiervan bedragen gemiddeld ongeveer €6.500 per woning en komen boven op de gemeentelijke leges.
Volgens Vereniging Eigen Huis zou je daarom verwachten dat gemeenten hun tarieven juist zouden verlagen, omdat een deel van de bouwtechnische controles niet langer door de gemeente wordt uitgevoerd. In de praktijk blijkt dat echter lang niet overal het geval te zijn.
Om meer duidelijkheid te creëren, pleit Vereniging Eigen Huis voor een verplichte landelijke systematiek voor de berekening van bouwleges. Gemeenten zouden verplicht moeten worden om inzichtelijk te maken hoe hun tarieven zijn opgebouwd.
Volgens de belangenorganisatie krijgen inwoners zo beter inzicht in de kosten van een vergunning en kunnen onverklaarbare prijsverschillen worden beperkt. Ook zouden provincies en het Rijk een grotere rol moeten spelen bij het toezicht op de manier waarop gemeenten hun tarieven vaststellen.
Gemeenten bepalen hun legestarieven zelf. Daarbij spelen onder meer de omvang van de organisatie, de complexiteit van vergunningaanvragen en lokale beleidskeuzes een rol. Daardoor kunnen tarieven per gemeente verschillen.
Toch vindt Vereniging Eigen Huis dat de huidige verschillen niet meer goed uit te leggen zijn. Zeker nu Nederland voor een grote woningbouwopgave staat, mogen vergunningskosten volgens de organisatie geen onnodige financiële drempel vormen voor particulieren die willen bouwen of verbouwen.
De discussie over bouwleges raakt een bredere uitdaging op de Nederlandse woningmarkt. Naast stijgende bouwkosten, strengere regelgeving en netcongestie krijgen particuliere bouwers ook te maken met vergunningskosten die sterk afhangen van de gemeente waarin zij bouwen.
Hoewel gemeenten beleidsvrijheid hebben bij het vaststellen van leges, groeit de roep om meer transparantie en een uniforme rekenmethode. Zeker nu betaalbare woningbouw hoog op de politieke agenda staat, kunnen grote verschillen in vergunning kosten een extra belemmering vormen voor inwoners die willen investeren in een nieuwe woning of een ingrijpende verbouwing.
Bronnen: NU.nl, Vereniging Eigen Huis – Onderzoek bouwleges 2026, Gemeente.nu – Onderzoek verschillen bouwvergunningen, Binnenlands Bestuur.
